7 stycznia br. na stronie internetowej Sejmu RP pojawił się rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wyeliminowania nieprawidłowości w systemie wizowym RP (dostępny na stronie internetowej Sejmu RP pod numerem druku 951[1]). Proponowane zmiany mają istotne znaczenie dla zagranicznych studentów planujących naukę w Polsce, wpływając na nie tylko procedury legalizacji ich pobytu, ale przede wszystkim na zasady rekrutacji. W ostatnich latach Polska stała się bowiem atrakcyjnym celem dla studentów zagranicznych, którzy pragną zdobyć wykształcenie na renomowanych polskich uczelniach. Jednakże, system wizowy Rzeczypospolitej Polskiej napotykał na liczne nieprawidłowości, które rząd postanowił wyeliminować poprzez nowy projekt ustawy.
Projektowane zmiany mają wejść w życie już 1 lipca br., a zatem w samym środku okresu rekrutacji na studia. Uczelnie jednak będą zobligowane wcześniej dokonać stosownych zmian w ich wewnętrznych przepisach regulujących proces rekrutacji na studia wyższe oraz dostosować do tego procedury wewnętrzne, w tym wymagane dokumenty, oraz wzory dokumentów oraz systemy informatyczne. Czasu jednak jest bardzo mało, ponieważ projekt w dalszym ciągu jest na etapie prac legislacyjnych w Sejmie. Konieczna jeszcze będzie aprobata ze strony Senatu RP oraz podpis Prezydenta RP. Dopiero wówczas po publikacji projektu w Dzienniku Ustaw uczelnie będą mogły dostosować wewnętrzne procedury rekrutacyjne do nowych zmian.
Ustawa ma wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem niektórych przepisów, które wejdą w życie z dniem ogłoszenia lub 1 lipca 2025 r.
Warto przy tym dodać, że jednocześnie w Sejmie procedowane są dwa inne bardzo istotne rządowe projekty:
- rządowy projekt ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej [2] (druk nr 949) – projekt dotyczy zatrudniania cudzoziemców w Polsce; nowe rozwiązania zakładają m.in. pełną elektronizację postępowań, usprawnienie procedur w tym zakresie i zmniejszenie zaległości w urzędach oraz wyższe kary za nielegalne powierzanie im pracy; z punktu widzenia uczelni niezwykle jednak ważne jest to czy studenci posiadające odpowiedni tytuł pobytowych w nawiasie wizę studencką albo zezwolenie pobytowe w celu kształcenia się na studiach stacjonarnych) będą mogli pracować w Polsce bez konieczności uzyskiwania zezwolenia na pracę;
- rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw [3] (druk nr 950) – projekt co do zasady dotyczy wdrożenia dyrektywy 2021/1883/UE i przyjęcia rozwiązań prawnych dotyczących kwestii wjazdu, praw oraz udzielania zezwoleń pobytowych do celów zatrudnienia cudzoziemców w zawodach, które wymagają wysokich kwalifikacji (posiadających tzw. Niebieską Kartę UE) , a także warunków wjazdu, pobytu i praw członków ich rodzin. Zawiera jednak propozycję zmian do ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (zob. art. 324 ust. 2 pkt 9 PSWiN).
Główne założenia projektu ustawy
Projekt stanowi kontynuację działań zapowiedzianych w Białej Księdze (pisaliśmy o tym na BLOGU – zobacz WPIS) oraz założeń zawartych w dokumencie pt. ODZYSKAĆ KONTROLĘ. ZAPEWNIĆ BEZPIECZEŃSTWO. KOMPLEKSOWA I ODPOWIEDZIALNA STRATEGIA MIGRACYJNA POLSKI NA LATA 2025–2030 polityki migracyjnej Polski na lata 2025–2030 przyjętym 15 października ubiegłego roku (załącznik do uchwały nr 120 Rady Ministrów z dnia 15 października 2024 r. – zob. https://www.gov.pl/web/premier/odzyskac-kontrole-zapewnic-bezpieczenstwo—strategia-migracyjna-na-lata-2025—2030)
Główne założenia projektu obejmują:
- Wzmocnienie kontroli nad procesem wydawania wiz studenckich: Projekt ustawy przewiduje zaostrzenie kryteriów przyznawania wiz studenckich, aby zapobiec nadużyciom związanym z rekrutacją studentów z państw podwyższonego ryzyka migracyjnego[1].
- Usprawnienie procedur administracyjnych: Wprowadzenie zmian mających na celu skrócenie czasu oczekiwania na decyzje dotyczące zezwoleń na pobyt oraz wydawania kart pobytu[1].
- Zwiększenie współpracy między instytucjami: Projekt zakłada lepszą koordynację działań między polskimi konsulatami, uczelniami oraz urzędami wojewódzkimi w celu zapewnienia sprawniejszej obsługi studentów zagranicznych[1].
Najważniejsze zmiany w zakresie rekrutacji kandydatów nieposiadających obywatelstwa polskiego:
- Zmiany w zakresie uznawalności dokumentów o wykształceniu, które będą uprawniać do podjęcia studiów pierwszego oraz jednolitych studiów magisterskich – wygląda na to, że już od 1 lipca br. jedynym podmiotem uprawnionym w Polsce do potwierdzania uprawnienia do ubiegania się o przyjęcie na takie studia będzie Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej (NAWA) – dotychczas te kompetencje leżały w gestii wojewódzkich kuratorów oświaty – zob. zmiany do ustawy o systemie oświaty art. 93 i n).
- Uprawnienie do ubiegania się o przyjęcie na studia wyższe w Polsce w przypadku osób posiadających dokument o wykształceniu uzyskany poza krajami UE, EFTA, OECD, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii oraz inny niż matura międzynarodowa (IB) oraz europejska (EB), a także dokument inny niż wskazany w umowie w zakresie uznawalności wykształcenia (Ukraina i Chiny) będzie musiało być przez Dyrektora NAWA potwierdzone w drodze pisemnej informacji. Ponadto, taki dokument trzeba będzie przedstawić w toku rekrutacji na studia. Aktualnie nie ma jednak jakichkolwiek rozwiązań na temat tego, jak miałoby wyglądać postępowanie przed NAWA, a w szczególności czy będzie wymagać dokumentów o wykształceniu wraz z ich uwierzytelnienie w postaci legalizacji konsularnej albo apostille oraz ich tłumaczenia. Dotychczas obowiązujące w tym zakresie rozp. z 2015 r. szczegółowo regulowało te kwestie [4]. Zob. proponowane zmiany w art. 70 ust. 5a-5g PSWiN oraz art. 326a PSWiN.
- Obowiązkowa weryfikacja znajomości języka studiów co najmniej na poziomie B2 w toku rekrutacji i to co do zasady w oparciu o listę dokumentów ustalonych w drodze rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w przypadku kandydatów zagranicznych studia niebędących obywatelami UE, EFTA, Wielkiej Brytanii oraz kandydatów zagranicznych posiadających dokument o wykształceniu uzyskany poza krajami UE, EFTA, OECD, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii oraz inny niż matura międzynarodowa (IB) oraz europejska (EB), a także dokument inny niż wskazany w umowie w zakresie uznawalności wykształcenia (Ukraina i Chiny). Zob. proponowane zmiany w art. 70 ust. 5a-5g PSWiN oraz art. 323 ust. 1a-1d PSWiN.
- Obowiązkowe egzaminy wstępne na studia pierwszego stopnia i jednolite studia magisterskiej w przypadku kandydatów legitymujących się dokumentem o wykształceniu w przypadku kandydatów zagranicznych posiadających dokument o wykształceniu uzyskany poza krajami UE, EFTA, OECD, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii oraz inny niż matura międzynarodowa (IB) oraz europejska (EB), a także dokument inny niż wskazany w umowie w zakresie uznawalności wykształcenia (Ukraina i Chiny). Zob. proponowane zmiany w art. 70 ust. 5b PSWiN oraz art. 323 ust. 1b PSWiN.
- Liczba cudzoziemców kształcących się na studiach w danym roku akademickim w danej uczelni nie będzie mogła przekroczyć 50% ogólnej liczby studentów w tej uczelni, a uczelnia, w której liczba cudzoziemców jest większa niż 50% ogólnej liczby studentów w tej uczelni, nie prowadzi przyjęć cudzoziemców na studia do czasu, gdy liczba ta będzie mniejsza niż 50% ogólnej liczby studentów (zob. art. 323a PSWiN). W związku z takimi propozycjami pojawiają się jednak wątpliwości związane z tym wedle stanu, na jaki dzień będzie badana ta liczba – 31 grudnia danego roku (dane dla GUS)? Jak będą musiał postąpić uczelnie, kiedy po rekrutacji studenci polscy nie podejmą studiów bądź też zrezygnują ze studiów, w efekcie czego zmieni się proporcja liczby studentów zagranicznych stosunku do studentów polskich.
- Utworzenie wykazu cudzoziemców w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce „POLon” oraz przyznanie ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych oraz konsulom dostęo do tego wykazu oraz wykazu studentów. Zob. art. 343a oraz art. 344 ust. 3 pkt 4a i 4b oraz art. 345 ust. 3 pkt 4a i 4b PSWiN). Nie jest do końca jednak jasne, w którym momencie osoba przyjęta na studia będzie musiała zostać zewidencjonowana w takim systemie – proponowane zmiany ani aktualnie obowiązująca ustawa PSWiN nie przewidują bowiem definicji osoby przyjętej na studia. Ponadto, nie zmodyfikowano w żaden sposób przepisów nadal obligujących uczelnie do wydawania zaświadczenia o przyjęciu na studia bądź o kontynuacji studiów stacjonarnych.
- Obowiązkowe zatwierdzenie i zgoda MSWiA na rekrutowanie kandydatów zagranicznych przypadku wszystkich uczelni niepublicznych oraz publicznych uczelni zawodowych. (zob. art. 144 ust. 5 w zw. z ust. 4 ustawy o cudzoziemcach). Świetle jeszcze nadal obowiązujących przepisów wszystkie uczelnie akademickie, zarówno publiczne, jak i niepubliczne, oraz wszystkie publiczne uczelnie zawodowe mogą przyjmować kandydatów zagranicznych na studia w Polsce bez konieczności uzyskiwania zatwierdzenie przez MSWiA.
- Udostępnianie informacji ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych oraz konsulom. Projekt ustawy przewiduje przyznanie ministrowi oraz konsulom uprawnień do pozyskiwania informacji niezbędnych do przeprowadzenia postępowania wizowego od różnych organów, takich jak organy podatkowe, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Straż Graniczna, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców oraz minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki.
Najważniejsze zmiany w zakresie wydawania wiz krajowych i zezwoleń na pobyt czasowy dla studentów na gruncie ustawy o cudzoziemcach z 2013 r. Weryfikacja tytułu pobytowego:
- Wiza krajowa w celu odbycia studiów pierwszego stopnia i jednolitych studiów magisterskich będzie mogła być wydana, jeśli cudzoziemiec przedłoży pisemną informację od dyrektora NAWA potwierdzającą uprawnienie do ubiegania się o przyjęcie na studia. (zob. zmiany do art. 64a ust. 1b ustawy o cudzoziemcach).
- Rektor uczelni będzie musiał zawiadomić organ wydający wizę, czyli co do zasady konsula o skreśleniu cudzoziemca z listy studentów. (zob. zmiany do art. 65 ust. 1ba ustawy o cudzoziemcach). Nie wiadomo jednak czemu ma służyć to zawiadomienie, skoro dostęp do wykazu cudzoziemców oraz wykazu studentów będą posiadali konsul o wie a uczelnie będą zobligowane do aktualizowania danych niezwłocznie. Ponadto, nie zmodyfikowano w żaden sposób przepisów nadal obligujących uczelnie do wydawania zaświadczenia o przyjęciu na studia bądź o kontynuacji studiów stacjonarnych.
Podsumowanie
Wprawdzie proces legislacyjny jeszcze się nie zakończył, ale wygląda na to, że MSZ, jako pomysłodawca i autor ww. rozwiązań, raczej nie odstąpi od swoich decyzji. Związku z tym uczelnie obawiają się, że bardzo poważnie spadnie liczba studentów zagranicznych w uczelniach co, w dobie i tak panującego niżu demograficznego, spowoduje bardzo poważne konsekwencje dla uczelni. Nowe przepisy mogą wprowadzić bowiem dodatkowe biurokratyczne obciążenia dla uczelni, które będą musiały przeprowadzać dodatkowe egzaminy wstępne oraz rozmowy kwalifikacyjne dla cudzoziemców. Może to wydłużyć proces rekrutacji i zwiększyć koszty rekrutacji.
Wprowadzenie nowych procedur rekrutacyjnych na pewno będzie się wiązać się z dodatkowymi kosztami dla uczelni. Konieczność przeprowadzania dodatkowych egzaminów, rozmów kwalifikacyjnych oraz weryfikacji dokumentów na pewno zwiększy obciążenia finansowe uczelni, a wysokość opłaty rekrutacyjnej związanej z przyjęciem na studia nadal pozostaje bez zmian i jest narzucana uczelniom w drodze rozporządzenia ministerialnego – w przypadku przeprowadzania egzaminów wstępnych na studia wynosi obecnie co do zasady 100 zł, a w przypadku kierunków artystycznych – 150 zł.
Złożoność nowych przepisów oraz dodatkowe wymagania mogą zniechęcić potencjalnych studentów zagranicznych do wyboru Polski jako miejsca do studiowania. Może to wpłynąć na spadek liczby zagranicznych studentów na polskich uczelniach.
Ponadto, wprowadzenie obowiązku uzyskania pisemnej informacji od dyrektora NAWA potwierdzającej uprawnienie do ubiegania się o przyjęcie na studia może być czasochłonne i skomplikowane. Może to również prowadzić do opóźnień w procesie rekrutacji, co może zniechęcić potencjalnych studentów zagranicznych. Pytanie również, czy NAWA będzie do tego gotowa już na najbliższą rekrutacja na rok akademicki 2025/26?
Nowe zasady uznawalności dokumentów o wykształceniu mogą być skomplikowane i trudne do zrozumienia dla cudzoziemców.
Z kolei, wymóg uzyskania dodatkowych certyfikatów językowych oraz przeprowadzania egzaminów wstępnych może stanowić barierę dla wielu kandydatów, zaś złożoność nowych przepisów oraz dodatkowe wymagania mogą zniechęcić potencjalnych studentów zagranicznych do wyboru Polski jako miejsca do studiowania. Może to wpłynąć na spadek liczby zagranicznych studentów na polskich uczelniach.
Wreszcie, wprowadzenie limitów liczby cudzoziemców na uczelniach może również ograniczyć dostępność miejsc dla zagranicznych studentów, co może wpłynąć na umiędzynarodowienie polskich uczelni.
Choć projekt ustawy ma na celu wyeliminowanie nieprawidłowości w systemie wizowym wprowadza również szereg wyzwań i potencjalnych problemów dla uczelni wyższych.
Jaki będzie ostateczny kształt nowych rozwiązań? Przekonamy się wczesną wiosną tego roku – wówczas uczelnie będą musiały ekstremalnie szybkim trybie przyjąć nowe rozwiązania rekrutacyjne i je wdrożyć przed rozpoczęciem rekrutacji na nadchodzący rok akademicki 2025/2026.
Ze swojej strony dołożymy wszelkich starań, aby wspomóc uczelnię w tym bardzo trudnym wyzwaniu – przygotujemy webinary, odpowiednie szkolenia, materiały i wzory dokumentów. Będziemy stanowić wsparcie…
[3] Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw
Data publikacji: 15 lutego 2025 r.
Aleksandra Matukin-Szumlińska