1 lipca 2024 roku weszła w życie ważna nowelizacja ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, która wprowadziła istotne zmiany w zakresie legalizacji pobytu obywateli Ukrainy korzystających ze specjalnej ochrony czasowej wprowadzonej na mocy tej ustawy. W wyniku wprowadzonych zmian przedłużono czas trwania ochrony czasowej dla obywateli Ukrainy do 30 września 2025 r. w ramach tzw. statusu UKR. Jednym z kluczowych elementów tej nowelizacji było także wprowadzenie nowego statusu pobytowego – CUKR. Szczegółowe regulacje wprowadzono na mocy nowo dodanych art. 42c-42w ww. ustawy oraz do art. 8 pkt 24a ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.
Czym jest status CUKR?
Status CUKR to specjalne zezwolenie na pobyt czasowy, które będzie wydawane obywatelom Ukrainy korzystającym z ochrony czasowej w Polsce. Pozwalać ono będzie na legalny pobyt przez okres trzech lat, oferując stabilność i pewność prawną dla osób, które musiały opuścić swój kraj z powodu konfliktu zbrojnego.
Kto może ubiegać się o status CUKR?
Aby uzyskać status CUKR, należy spełnić następujące warunki:
- Posiadanie statusu UKR: w dniu 4 marca 2024 roku oraz w dniu składania wniosku osoba musi posiadać status UKR.
- Nieprzerwany pobyt: Konieczne jest posiadanie nieprzerwanego statusu UKR przez co najmniej 365 dni.
Wniosek o wydanie karty pobytu CUKR będzie mógł być złożony wyłącznie w postaci elektronicznej za pośrednictwem dedykowanej usługi online w systemie teleinformatycznym prowadzonym przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na specjalnym formularzu zawierającym dane i informacje dotyczące tego obywatela Ukrainy. Wzór formularza zostanie dopiero określony stosownym rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, zaś wniosek będzie musiał być opatrzony kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem zaufanym.
Przepisy dotyczące tego procesu mają wejść w życie dopiero w 2025 roku wraz z uruchomieniem dedykowanej usługi on-line – czekamy na oficjalny komunikat MSWiA w Monitorze Polskim, w którym zostanie określony dzień wdrożenia rozwiązań technicznych umożliwiających stosowanie nowych przepisów. Komunikat ma zostać ogłoszony się w terminie co najmniej 14 dni przed dniem wdrożenia rozwiązań technicznych określonym w tym komunikacie (zob. art. 33 nowelizacji specustawy dot. pomocy obywatelom Ukrainy).
Zobacz: Informacja w sprawie wniosków o wydanie tzw. karty pobytu CUKR
Specjalna karta pobytu będzie:
- wydawana przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce pobytu obywatela Ukrainy w chwili złożenia wniosku o wydanie karty pobytu
- ważna przez okres 3 lat od dnia wydania
- uprawniać do pracy i do prowadzenia działalności gospodarczej
Odmowa wydania karty pobytu będzie następować w formie decyzji administracyjnej.
W specjalnej karcie pobytu będzie umieszczona:
- adnotacja „Poprzednio posiadacz ochrony czasowej”, oraz
- informacja o udzieleniu jej posiadaczowi zezwolenia na pobyt czasowy.
Nie będzie jednak umieszczany adresu zameldowania na pobyt stały lub czasowy.
Z dniem odbioru przez obywatela Ukrainy takiej specjalnej karty pobytu jego uprawnienie do legalnego pobytu w Polsce, o którym mowa w art. 2 ust. 1, stanie się z mocy prawa zezwoleniem na pobyt czasowy udzielonym na okres do końca okresu ważności tej karty. W przypadku nieodebrania karty pobytu w terminie 60 dni od dnia udostępnienia przez urząd wojewódzki informacji o możliwości jej odbioru, karta pobytu będzie unieważniana.
Korzyści płynące z posiadania statusu CUKR
Posiadanie statusu CUKR będzie niosła ze sobą szereg korzyści:
- legalny pobyt: możliwość legalnego przebywania w Polsce przez trzy lata;
- dostęp do rynku pracy: ułatwiony dostęp do polskiego rynku pracy bez konieczności uzyskiwania dodatkowych zezwoleń;
- dostęp do świadczeń: możliwość korzystania z określonych świadczeń socjalnych i zdrowotnych.
Co nowa karta pobytu będzie oznaczała dla studentów?
Wprowadzenie statusu CUKR stanowi istotny krok w kierunku zapewnienia stabilności prawnej dla obywateli Ukrainy przebywających w Polsce. Nowe przepisy wprowadzają szereg zmian, które mają na celu ułatwienie procesu legalizacji pobytu oraz integracji obywateli Ukrainy w polskim społeczeństwie.
Jednakże mają one również ważny skutek dla studentów z Ukrainy – utrata ochrony czasowej dla osób studiujących, które korzystały dotychczas z możliwości nieodpłatnego studiowania w uczelniach publicznych w związku z ochroną czasową i statusem UKR, będzie oznaczała konieczność wniesienia opłaty, jeżeli dotychczas odbywali oni studia stacjonarne w języku polskim. Polski ustawodawca wśród katalogu osób nieposiadających obywatelstwa polskiego wymienionych w art. 324 ust. 2 pkt 4 w zw. z art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które mogą studiować bezpłatnie w języku polskim w uczelniach publicznych, nie wskazał bowiem specjalnej karty pobytu (zezwolenia pobytowego, o którym mowa w art. 42r ust. 1 specustawy).
W świetle powyższych zmian wydaje się więc, że póki status UKR będzie nadal utrzymany w obrocie prawnym i będzie pozwalał na nieodpłatne studiowanie w języku polskim na studiach stacjonarnych w uczelniach publicznych, to studenci będący obywatelami Ukrainy nie będą zainteresowani złożeniem takich wniosków, bo będzie to dla nich niekorzystne finansowo. Co jednak przyniesie uczelniana rzeczywistość będziemy mogli przekonać się dopiero, gdy nowe przepisy zaczną być stosowane w praktyce.
Data publikacji: 10 listopada 2024 r.
Aleksandra Matukin-Szumlińska