W miniony wtorek 24 lutego br. w Dzienniku Ustaw opublikowano ustawę z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 203), która wejdzie w życie 5 marca 2026 r. (dalej jako „ustawa wygaszająca”) ZOBACZ
Nowe przepisy dostosowują polski system prawny do decyzji Rady UE o przedłużeniu ochrony czasowej do 4 marca 2027 r., jednocześnie kończąc funkcjonowanie nadzwyczajnych rozwiązań obowiązujących od 2022 r. wprowadzonych na mocy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. ZOBACZ
Poniżej przedstawiamy najważniejsze informacje.
Czy od 5 marca 2026 r. kończy się ochrona czasowa dla obywateli Ukrainy?
Nie. Ochrona czasowa została przedłużona decyzją wykonawczą Rady UE 2025/1460 z 15 lipca 2025 r. do dnia 4 marca 2027 r.
Zmienia się jednak podstawa prawna takiej ochrony czasowej – od 5 marca 2026 r. pobyt obywateli Ukrainy jest uznawany za legalny na podstawie art. 106 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, a nie „specustawy z 2022 r.”.
To oznacza koniec specjalnego reżimu udzielania ochrony czasowej i przejście do systemu ogólnego wynikającego z ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Ochrona czasowa nie wygasa 5 marca 2026 r. Od tej daty legalność pobytu obywateli Ukrainy korzystających z ochrony czasowej na mocy specustawy będzie wynikać z art. 106 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, a nie ze specustawy. Gwarantują to przepisy przejściowe ustawy wygaszającej, a konkretnie art. 24 tej ustawy, który m.in. przewiduje, że z dniem wejścia w życie ustawy wygaszającej:, tj. z dniem 5 marca br. pobyt osoby posiadającej numer PESEL ze statusem UKR nadany na podstawie art. 4 ust. 1 lub 1a specustawy, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 106 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.
Co dalej ze statusem UKR?
Status UKR zostaje utrzymany, ale będzie wygasał automatycznie. Nie będzie możliwe równoległe posiadanie statusu UKR i zezwolenia na pobyt.
Ochrona czasowa wygaśnie m.in. w przypadku:
- uzyskania zezwolenia na pobyt czasowy (np. CUKR, zezwolenie w celu kształcenia na studiach),
- uzyskania pobytu stałego,
- uzyskania ochrony międzynarodowej,
- wyjazdu z Polski na okres przekraczający 30 dni,
- objęcia ochroną czasową w innym państwie UE,
- nabycia obywatelstwa polskiego albo obywatelstwa innego państwa UE
Ochrona czasowa wygaśnie także, jeżeli:
- cudzoziemiec nie złoży wniosku w dowolnym organie gminy w terminie 30 dniu od dnia przekroczenia polskiej granicy o nadanie numeru PESEL ze statusem UKR;
- pisemnie zrzeknie się prawa do ochrony czasowej (w dowolnym urzędzie gminy);
- złoży w Polsce wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej (albo taki wniosek zostanie złożony w jego imieniu);
Ochrona czasowa wygaśnie z dniem wystąpienia zdarzenia, które powoduje jej wygaśnięcie.
W przypadku niezłożenia ww. wniosku o nadanie numeru PESEL ze statusem UKR w terminie – ochrona wygasa z upływem ostatniego dnia tego terminu.
Co jeśli ktoś złoży wniosek o ochronę międzynarodową?
Ponadto, zmiany w zakresie statusu UKR:
- jego utrata będzie odnotowywana w rejestrze PESEL,
- dokument elektroniczny zostanie unieważniony przy zmianie statusu,
- możliwe jest ponowne nadanie statusu po ponownym wjeździe do Polski.
Na podstawie jakich dokumentów potwierdzana będzie ochrona czasowa?
Po 5 marca 2026 r. ochrona czasowa będzie potwierdzana w szczególności na podstawie:
✔ numeru PESEL ze statusem UKR
Status UKR będzie odnotowany w rejestrze PESEL (art. 8 pkt 24a ustawy o ewidencji ludności). To podstawowy element weryfikacyjny dla instytucji publicznych, w tym uczelni (zaświadczenie wydane przez urząd gminy).
✔ dokumentu elektronicznego w aplikacji mObywatel
Ustawa przewiduje funkcjonowanie dokumentu elektronicznego potwierdzającego status beneficjenta ochrony czasowej. Dokument ten:
- umożliwia potwierdzanie tożsamości,
- pozwala na korzystanie z usług publicznych,
- wraz z dokumentem podróży uprawnia do wielokrotnego przekraczania granicy bez wizy.
Dokument ten będzie unieważniany w przypadku zmiany statusu UKR.
✔ danych w rejestrze beneficjentów ochrony czasowej
Status będzie powiązany z rejestrem prowadzonym na podstawie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Zmiana lub utrata statusu przekazywana jest do rejestru automatycznie (m.in. przez Straż Graniczną).
Konsekwencje dla studentów – płatność za studia i stypendium socjalne
Ustawa wygaszająca nie odbiera automatycznie obywatelom Ukrainy prawa do:
- bezpłatnych studiów stacjonarnych w języku polskim,
- ubiegania się o stypendium socjalne,
- innych świadczeń studenckich.
Kluczowe znaczenie w tym zakresie mają przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które nadal gwarantują niepobieranie opłat za kształcenie na studiach stacjonarnych w języku polskim (art. 324 ust. 2 pkt 4 PSWiN) oraz możliwość ubiegania się o stypendium socjalne (art. 324 ust. 3 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 4 PSWiN) osobom korzystającym z ochrony czasowej.
Studenci ze statusem UKR nadal będą mogli studiować bezpłatnie o ile nadal posiadają status ochrony czasowej (UKR).
Nie ma przepisu, który automatycznie w dniu 5 marca 2026 r. odbierałby prawo do bezpłatnych studiów.
Kluczowe jest jednak to, że prawo to istnieje tylko tak długo, jak długo istnieje status UKR.
Utrata statusu UKR (np. w związku z uzyskaniem karty pobytu, w tym także ze statusem CUKR) będzie natomiast skutkować:
- koniecznością wnoszenia opłat za studia,
- utratą prawa do stypendium socjalnego.
Czy rozpoczęte studia będą bezpłatne do końca cyklu?
Ustawa nie wprowadza gwarancji „nabytego prawa do bezpłatnych studiów do końca toku”. Wiele zależy od wewnętrznych regulacji uczelni w zakresie wnoszenia i pobierania opłat od studentów i okresu, za jaki wnoszą opłaty (rok, semestr, kwartał, miesiąc).
Jeżeli student:
- utrzyma status UKR → studiuje bezpłatnie dalej,
- utraci status UKR (np. uzyska CUKR albo inny tytuł pobytowy) → traci podstawę do bezpłatnych studiów.
Nie ma przepisów przejściowych „zamrażających” sytuację na dzień rozpoczęcia studiów.
Jeśli student w trakcie studiów utraci status UKR, to widzimy tutaj następujące scenariusze, ale decyzja leży po stronie uczelni, bo przepisy formalnie tego w żaden sposób nie rozstrzygają:
- nieodpłatne studiowanie do końca bieżącego cyklu rozliczeniowego (rok, semestr, kwartał, miesiąc) i wnoszenie opłat od nowego cyklu
- nieodpłatne studiowanie do momentu posiadania statusu UKR albo innego uprawniającego tytułu, i naliczenie proporcjonalnie opłat o końca bieżącego cyklu rozliczeniowego
Czy utrata UKR powoduje automatyczne skreślenie z listy studentów? Nie – ale może powodować konieczność wniesienia opłat.
Czy uzyskanie CUKR powoduje utratę UKR?
Tak. Pisaliśmy o tym na naszym blogu -> ZOBACZ WPIS
Uzyskanie zezwolenia na pobyt czasowy (w tym CUKR) spowoduje wygaśnięcie ochrony czasowej.
System po 5 marca 2026 r. nie dopuszcza równoległego funkcjonowania:
- ochrony czasowej (UKR),
- pobytu czasowego (CUKR).
Student nie może mieć jednocześnie statusu UKR i CUKR. Konsekwencje dla studenta będą więc następujące:
- utrata statusu beneficjenta ochrony czasowej,
- utrata podstawy do bezpłatnych studiów, chyba że dysponuje innym dokumentem potwierdzającym takie uprawnienie (zob. art 324 ust. 2 PSWiN)
- utrata podstawy do stypendium socjalnego na zasadach jak obywatel RP, chyba że dysponuje innym dokumentem potwierdzającym takie uprawnienie (zob. art 324 ust. 3 PSWiN)
Status CUKR jest na pewno pobytowo – stabilniejszy, ale w kontekście bezpłatnych studiów – może oznaczać utratę uprawnienia.
Czy wyjazd z Polski wpływa na status UKR?
Tak. Ustawa przewiduje możliwość zmiany statusu UKR w związku z wyjazdem. Wyjazd na dłuższy okres (powyżej 30 dni) skutkuje wygaśnięciem ochrony.
Co istotne:
- status zostanie zmieniony w rejestrze PESEL – status UKR zmieni się na status NUE
- zmiana następi automatycznie na podstawie danych przekazanych przez Straż Graniczną,
- możliwe będzie jednak ponowne nadanie statusu UKR po ponownym wjeździe do Polski (art. 44b ustawy o ewidencji ludności). Wówczas datą ponownego nadania statusu UKR będzie data ponownego wjazdu na terytorium Polski i taka informacja będzie przekazywana do rejestru beneficjentów ochrony czasowej prowadzonego przez Straż Graniczną
Czy uczelnia powinna weryfikować status UKR w trakcie studiów?
Naszym zdaniem, zdecydowanie tak, ponieważ status UKR może wygasnąć automatycznie, np. z uwagi na nabycie innego dokumentu pobytowego.
Czy coś zmienia się w art. 327 PSWiN?
Tak – i to pozytywnie. Nowelizacja Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (art. 327 ust. 3) potwierdza możliwość potwierdzenia ukończenia studiów w przypadku cudzoziemców korzystających z ochrony czasowej, którzy nie dysponują dyplomem.
Ukończenie studiów na określonym poziomie przez cudzoziemca, który korzysta z ochrony czasowej lub uzyskał status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub cudzoziemca posiadającego zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub obywatela polskiego, który został poszkodowany w wyniku konfliktów zbrojnych, klęsk żywiołowych lub innych kryzysów humanitarnych, spowodowanych przez naturę lub człowieka, którzy nie dysponują dyplomem ukończenia studiów, nadal będzie mogło być potwierdzone w drodze postępowania w sprawie potwierdzenia ukończenia studiów na określonym poziomie.
Co realnie zmienia się od 5 marca 2026 r.?
Nie zmienia się:
✔ prawo do ochrony czasowej (do 4 marca 2027 r.),
✔ możliwość studiowania bezpłatnie przy zachowaniu UKR,
✔ możliwość ubiegania się o stypendium socjalne.
Zmienia się:
mechanizm utraty statusu,
brak możliwości łączenia UKR i CUKR,
automatyzacja zmian w rejestrze PESEL,
większa odpowiedzialność uczelni za weryfikację statusu.
Co oznacza to dla uczelni?
Od 5 marca 2026 r.:
- kluczowym elementem weryfikacji będzie status UKR w rejestrze PESEL,
- dokument elektroniczny w aplikacji mObywatel może stanowić dowód pomocniczy,
- status będzie wygasał automatycznie w razie uzyskania dokumentu pobytowego,
- konieczna może być aktualizacja regulaminów świadczeń,
- wskazane jest wprowadzenie procedur okresowej weryfikacji statusu.
5 marca 2026 r. nie oznacza „końca praw studentów z Ukrainy”. Oznacza koniec stanu nadzwyczajnego i wejście w system bardziej formalny.
Najważniejsza zasada po tej dacie: uprawnienia studenckie są bezpośrednio powiązane z utrzymaniem statusu ochrony czasowej.
Jeżeli Państwa uczelnia potrzebuje:
- analizy regulaminu świadczeń,
- procedury weryfikacji statusu,
- szkolenia dla działów kształcenia i spraw studenckich, czy jednostek zajmujących się rekrutacją czy obsługą studentów zagranicznych zapraszamy do kontaktu z AMS Pracownia Szkoleniowa oraz na nasze szkolenia. Szczegóły można znaleźć na naszej stronie w zakładce SZKOLENIA
Aleksandra Matukin-Szumlińska & Piotr Szumliński
Data publikacji: 3 marca 2026 r.